گزارش کار تعیین گروه خونی

موضوع آزمايش:چگونه تعيين گروه خوني صورت مي گيرد

هدف آزمايش:آشنايي با چگونگي تعیین انواع گروه هاي خونی و RH

وسایل آزمايش:

1.لام

2. آنتی کرهای (D-B-A)

3.لانست

4. الکل

5. پنبه

6. قطره چکان

تئوري آزمايش:

سيستم گروه خوني ABO نخستين بار توسط فردي به نام لنداشتاينر شناسايي شد.براساس مطالعات اين شخص ، جمعيت انساني از نظر سيستم ABOبه چهارگروه فنوتيپي A ,B,AB,O تقسيم مي شوند.

تفاوت خون های مختلف به وجود یا عدم وجود پروتئین های ویژه ای به نام آنتي ژن وآنتي كر برمی گردد. آنتي ژن ها بر سطح گلبول های قرمز و آنتي كرها در پلاسمای خون قرار دارند. افراد مختلف، انواع متفاوت و ترکیب های متفاوتی از این مولکول ها را دارند. گروه خونی شما به آن چه که از والدین خود به ارث برده اید وابسته است.

امروزه بیش از 20 نوع نظام تعیین گروه خون وجود دارد. اما نظام ABO و RH مهم ترین آن ها هستند که برای انتقال خون استفاده می شوند. همه گروه های خونی با هم ناسازگار نیستند. مخلوط کردن گروه های خونی ناسازگار به کپه کپه شدن خون می انجامد که خطرناک است.

بیان آنتی ژن های گروه های خونی تحت کنترل ژن های خاصی است و توارث آن ها از قوانین ساده مندل تبعیت می کند. برای هر سیستم گروه خونی ، تعداد متغیری از آلل های مختلف وجود دارد. آلل ها به نوبه خود تعداد متغیری از آنتی ژن های غشایی گلبول قرمز را کنترل می نمایند.

 ?بطور ساده خصوصيات ژنتيكي اين صفت را مي توان به لوكوسي نسبت داد كه داراي سه الل B, A وO است .الل A مسئول توليد آنتي ژن A والل B مسئول توليد آنتي ژن  B  هستند.ولي در حضور الل Oودر غياب دوالل ديگرآنتي ژن A و B ساخته نمي شود.

 ?شواهد مختلف نشان داده است كه در توليد آنتي ژن هاي A و B يك پيش ماده گليكوپروتئيني شركت دارد .اين پيش ماده بوسيله ژن لوئيس ،كه مسئوليت توليد يك آنزيم را برعهده دارد، به ماده حد واسط لوئيس تبديل مي شود. آنگاه ژن ديگري به نام ژنH با توليد آنزيمي ،ماده حد واسط لوئيس را به ماده حد واسط Hتبديل مي كند وسپس ماده حد واسطH در حضور الل A به آنتي ژن A ودر حضور الل B به آنتي ژن B تبديل مي شود. ولي الل Oظاهراً تغييري بر ماده حد واسط Hوارد نمي كند وبه همين دليل آنتي ژن ساخته نمي شود

نظام ABO

بر طبق این شیوه تعیین گروه خون، چهار نوع گروه خون وجود دارد A: ، B،  ABو  Oگروه خون :A

فرد داراي گروه خوني از نوع A بر سطح گلبول های قرمز خود داراي آنتي ژن A و در پلاسمای خون خود داراي آنتي كر Bاست.

گروه خون B:

فرد داراي گروه خوني از نوع B بر سطح گلبول های قرمز خودداراي آنتي ژن Bو در پلاسمای خون خودداراي آنتي كر Aاست.

گروه خون AB:

فرد داراي گروه خوني از نوع AB بر سطح گلبول های قرمز خود داراي هردوآنتي ژنی Aو B و در پلاسمای خون خود هيچكدام از  آنتي كرهاي Aو Bرا ندارد.

گروه خون O:

فرد داراي گروه خوني از نوع O بر سطح گلبول های قرمز خود آنتي ژن هاي A و B را ندارد و در پلاسمای خون خود هردو  آنتي كر Aو Bرا دارد.

گروه خوني	آنتي ژن	آنتي كر	درصد شيوع
A	A	ضد B	41%
B	B	ضد A	9%
AB	A,B	-	3%
O	-	ضد, A ضد B	47%

                      در نژاد هاي گوناگون درصد شيوع متفاوت است.

سیستمRH :

در سال 1940 ، لاندشتاینر و وینر نشان دادند آنتی بادیهایی که بر علیه گلبولهای قرمز میمون رزوس (Rhesus) تولید می‌گردد، قادرند گلبولهای قرمز 85% از جمعیت انسانی را نیز آلگوتینه نمایند. این آنتی بادیها بر علیه مولکولی که (RH) نامیده شده ، بوجود می‌آمدند و افرادی را که واجد این مولکول بودند Rh مثبت نام گرفتند و به 15 درصد بقیه که فاقد این مولکول بودند، افراد Rh منفی اطلاق گردید. آنتی‌بادیهای طبیعی بر علیه آنتی ژنهای Rh در بدن تولید نمی‌شوند.

نظام Rh:

بسیاری از مردم بر سطح گلبول های قرمز عامل Rh نیز دارند Rh آنتي ژنی است که هر کس آن را داشته باشد، Rh⁺ محسوب می شود.( 85% از جمعیت انسانی) کسانی که این آنتي ژن را ندارند، Rh^- محسوب می شوند. ( 15% از جمعیت انسانی)  شخصی که Rh^- است به طور طبیعی در پلاسمای خون خود آنتي كرRh ندارد ( اما می تواند آنتي كرA یا B را داشته باشد ). اما اگر شخصیRh ^- خون Rh⁺ دریافت کند، علیه آن آنتي كرRh  می سازد که در پلاسمای خونش ظاهر می شود. فرد Rh⁺ بدون هیچ گونه مشکلی می تواند از فرد Rh^- خون دریافت کند.

گاهی دیده می‌شود که خون شخصی را به شخص دیگری تزریق می‌کنند خون شخص دهنده در بدن فرد گیرنده لخته می‌کند و رسوب می‌دهد. چگونگی این عمل با انعقاد خون متفاوت است و به وجود گروه‌های خونی مختلف مربوط می‌شود. در سطح خارجی گلبول‌های قرمز افراد دو نوع آنتی ژن از جنس پروتئین وجود دارد که به نامهای A و B معروف هستند. برخی افراد آنتی ژن نوع A و برخی نوع B ، برخی هر دو آنتی ژن A و B را دارا هستند و برخی هیچ یک از آنتی ژنها را ندارند این افراد را به ترتیب در گروه های خونی AB ، B ، A و O قرار می‌دهند.
بیان آنتی ژنهای گروههای خونی تحت کنترل ژنهای خاصی است و توارث آنها از قوانین ساده مندل تبعیت می‌کند. برای هر سیستم گروه خونی ، تعداد متغیری از آللهای مختلف وجود دارد. آللها به نوبه خود تعداد متغیری از آنتی ژنهای غشایی گلبول قرمز را کنترل می‌نمایند. حیوانات سالم علاوه بر داشتن آنتی ژنهای گروههای خونی بر سطح خود ممکن است واجد آنتی بادیهای سرمی بر علیه آنتی ژنهای گروه خونی که خود فاقد آنها نیز هستند، ‌باشند. مثلا افرادی که گروه خونی آنها فاقد آنتی ژن A است، در سرم خود آنتی بادی بر ضد آنتی ژن A دارند. تصور می‌شود این آنتی بادیهای طبیعی حاصل برخورد با گلبولهای قرمز گروه A نبوده بلکه متعاقب تماس با آنتی ژنهای مشابهی هستند که در طبیعت به وفور یافت می‌شوند.

انتقال خون

گلبولهای قرمز را می‌توان به سهولت از حیوانی به حیوان دیگر انتقال داد. اگر گلبولهای قرمز فرد دهنده ، آنتی ژنهای مشابه با گلبولهای قرمز گیرنده داشته باشند، پاسخ ایمنی در حیوان گیرنده گلبول ایجاد نمی‌شود. اما اگر گیرنده آنتی بادیهایی بر علیه آنتی ژنهای گلبول قرمز دهنده داشته باشد، در آن صورت گلبولهای دهنده در معرض خطر تهاجم سریع قرار خواهند گرفت. زمانی که این آنتی بادیها به آنتی ژنهای موجود در سطح گلبولهای قرمز بیگانه متصل گردند، ممکن است سبب همولیز و فاگوسیتوز این سلولها شوند. در صورت فقدان آنتی بادیهای طبیعی ، گلبولهای قرمز تزریق شده موجب برانگیخته شدن پاسخ ایمنی در فرد دریافت کننده خون می‌شوند. سپس گلبولهای تزریق‌شده مدتی در خون گردش می‌کنند.
دومین انتقال خون با این گلبولها یا گلبولهای شبیه به گلبولهای قبلی باعث تخریب سریع این گلبولها می‌گردد که منجر به بروز واکنشهای پاتولوژیک شدید می‌گردد. علایم این روند تخریبی ناشی از همولیز گسترده داخل عروقی است. این علایم عبارتند از : لرزش بدن ، فلج و تشنج و انعقاد داخل عروقی ، تب و پیدایش هموگلوبین در ادرار. درمان واکنشهای انتقال ناشی از چنین انتقال خونی شامل متوقف کردن انتقال خون و زیاد کردن حجم ادرار بوسیله یک دیورتیک می‌باشد، چرا که تجمع هموگلوبین در کلیه ممکن است موجب تخریب توبولهای کلیه شود. بهبود وضعیت فرد به دنبال حذف همه گلبولهای قرمز بیگانه حاصل می‌گردد.

درصد گروههای خونی در مردم

در میان جمعیت مردم در حدود 42 درصد گروه خونی A حدود 9 درصد گروه خونی AB و 42 درصد گروه خونی O را دارا هستند. با این وجود لازم به ذکر است که یک آنتی ژن گروه خونی هیچگاه نمی‌تواند به همراه آنتی بادی ضد خود در بدن یک فرد وجود داشته باشد. زیرا در آن صورت وقوع همولیز ، گردش خون را مختل نموده و گلبولهای فرد تخریب می‌شود. گروههای خونی O ، AB ، B ، A نمایانگر فتوتیپ گلبولهای قرمز یک فرد است که مطابق با یک سیستم ساده که متشکل از سه ژن آللی A ، B ، O می‌باشد، به ارث می‌رسند.

 

افرادSecretor , Nonsecretor

تقریبا 75% از انسانها مواد آنتی‌ژن A و B را نه تنها در سطح غشای سلولی بلکه به صورت آزاد در ترشحات مختلف نظیر سرم ، ادرار ، بزاق دارا می‌باشند. مواد آنتی ژن گروه خونی در سطح غشای سلولی به مولکولهایی از جنس گلیکوپروتئین متصلند. این صفت بوسیله یک ژن به نام Se= Secretor کنترل می‌گردد. عمل ژن se در صورتی که وجود داشته باشد کنترل اتصال ساده آنتی ژنی به مولکولهای گلیکو‌پروتئینی است. در افراد هموزیگوت مغلوب اتصال مواد آنتی ژنی به مولکولهای گلیکو‌پروتئین تحت کنترل نبوده ، در نتیجه آنتی ژنهای A و B اجازه حضور در مایعات بدن را نمی‌یابند.

 

 

شرح آزمايش:

ابتدا لام را کاملاً تمیز می شوییم و بعد خشکش می کنیم شخصی که برای تعیین گروه خونی آمده است نوک یکی از انگشتانش را به وسیله پنبه آغشته به الکل ضد عفونی می نماییم و سپس با لانست انگشت عفونی شده را سوراخ کرده و سه قطره خون در سه نقطه لام قرار می دهیم و سپس از آنتی کورها ي آماده به وسیله قطره چکان یک قطره بر روی هر قطره خون می ریزیم و از رسوب و عدم رسوب پی به گروه خونی و نوع Rh آن می بریم .

1. هر گاه قطره خون با آنتی کور A  ریخته شده روي آن رسوب کند و با دیگر قطره ها رسوب ندهد. نوع گروه خونی A منفی می باشد.

2. هر گاه قطره خون با آنتی کور A  وآنتي كورD ریخته شده روي آن رسوب کند و با دیگر قطره رسوب ندهد. نوع گروه خونی A مثبت می باشد.

3. هر گاه قطره خون با آنتی کور B  ریخته شده روي آن رسوب کند و با دیگر قطره ها رسوب ندهد. نوع گروه خونی B منفی می باشد.

 4. هر گاه قطره خون با آنتی کور Bوآنتي كورD ریخته شده روي آن رسوب کند و با دیگر قطره رسوب ندهد. نوع گروه خونی B مثبت می باشد.

5. هر گاه قطره خون با آنتی کور B , Aریخته شده روي آن رسوب کند و با دیگر قطره رسوب ندهد. نوع گروه خونی AB منفی می باشد.

6. هر گاه قطره خون با آنتی کور B , Aو Dریخته شده روي آن رسوب کند نوع گروه خونی AB مثبت می باشد.

7. هر گاه قطره خون با هيچكدام ازآنتی کور هاي  ریخته شده روي آن رسوب ندهد.نوع گروه خونی O منفی می باشد.

8. هر گاه قطره خون تنها با آنتی کور هاي D ریخته شده روي آن رسوب دهد.نوع گروه خونی O مثبت می باشد.

اندازه گیری هماتوکریت

 

وسایل ازمایش :سوزن لانست - لوله ی مویین - خمیر هماتوکرت - خط کش هماتوکریت - سانتریفوژ(گریز از مرکز )- پنبه- الکل

شرح ازمایش :ابتدا انگشت را ماساژ داده بطوری که سر ان قرمز شود بعد به وسیله ی پنبه الکلی ان را ضد عفونی کرده و به وسیله ی سوزن لانست به ان ضربه میزنیم به طوری که یک قطره ی بزرگ خون حاصل اید .و در این هنگام لوله ی مویین را به حالت افقی به خون تماس میدهیم تا حدود دو سوم لوله را خون فرا گیرد بعد به وسیله ی خمیر هماتوکریت از قسمتی که خون وارد شده ان را مسدود میکنیم و در این هنگام ان را در دستگاه سانتریفوژ به طوری قرار میدهیم که قسمت مسدود ان به سمت پایین باشد . بعد از روشن شدن دستگاه صبر میکنیم تا زمانی که سلولهای خون رسوب پیدا کنند و پلاسما به سمت بالا قرار گیرد .بعد ان را در خط کش هماتوکریت قرار میدهیم به طوری که خط پایین مماس بر انتهای لوله (بدون در نظر گرفتن خمیر) سر لوله منطبق بر خط بالای خط کش باشد .خط کش را طوری جابه جا میکنیم که خط وسط ان درست میان سلولها ی خونی و پلاسما باشد عدد مورد نظر درصد هماتوکریت است .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تفسیر CBC

CBC : معمولاً این آزمایش شامل اجزای زیر است: 

 

Hb, Hct, RBC count, WBC count, platelet, 5 MCV, 6 MCH, 7 MCHC, 8 RDW  

بحث ما بیشتر در خصوص تفسیر پارامترها و ایندکس‌های هماتولوژی است چون اغلب همکاران با شمارش RBC و WBC میزان هموگلوبین و هماتوکریت آشنا هستند، لذا از MCV آغاز می‌نمائیم.  

 

MCV : عبارت است از حجم متوسط گلبول‌های قرمز.   

میزان طبیعی MCV = fl 96-80 اســـــــــــت fl] ( femtoliter ) واحــــــد سنجش MCV بوده و معادل lit 15- 10 است .   

نحوه اندازه‌گیری MCV : دستگاههای هماتولوژی حجم تعداد زیادی از RBC ها را اندازه‌گیری کرده و میانگین آنها را محاسبه می‌‌نمایند.   

تفسیر: با استفاده از MCV می‌توانیم گلبول‌های قرمز را از نظر حجم در سه گروه Normocyte ، Microcyte و Macrocyte قرار دهیم. RBC های محـــــــــــدودة fl 96-80 = Normocyte هستند، بالای 100 ماکروسیت و زیر 80 میکروسیت هستند.   

•  برای اینکه بتوانیم MCV را درست تفسیر کنیم باید تغییرات آن را در دوره‌های مختلف زندگی بدانیم:  

در بدو تولد MCV معادل fl 118-103 است، سپس به موازات رشد کودک MCV کاهش می‌یابد و در یک‌سالگی به کمترین حد خود می‌رسد و میزان آن به fl 8 ± 78 می‌رسد.

نکته: باید بدانیم که ایندکس های خونی در هر شخصی ثابت است و تغییراتش نباید از 1 ± تجاوز کند مثلاً اگر MCV فردی fl 85 است، با آزمایش‌های متعدد باید بین fl 86-84 باشد و اگر فرضاً میزان آن 75 شود باید همه چیز مجدداً بررسی شود، با استفاده از فـــــــــــرمول DF 1 و Mentzen index در مطب می‌توان از MCV برای تشخیص فقر آهن از تالاسمی استفاده کرد.   

*اگر DF منفی بود تالاسمی و اگر مثبت بود فقر آهن است.

DF=MCV-RBC-(5 × Hb)-3.4  

MI= MCV/RBC  

•  اگر MI زیر عدد 13 باشد تالاسمی و اگر بالای عدد 13 باشد فقر آهن است.  

MCV معدل اندازه RBC را به ما نشان می‌دهد؛ یعنی ممکن است اگر MCV فردی مثلاً fl 80 باشد، RBC کوچک، بزرگ، یا نرمال داشته باشیم ؛حال چه فاکتوری می‌تواند به ما نشان بدهد که چه میزان RBC های کوچک یا بزرگ داریم، این فاکتور RDW نام دارد.  

 

RDW در واقع دامنه پراکندگی حجم RBC ها را به ما نشان می‌دهد.    

مثال: در دو گروه درسی نمرة چهار دانشجو عبارتند از 20-20 و 0و 0و در گروه دیگر 10-10-10-10 است معدل هر دو گروه 10 است همان چیزی که MCV به ما نشان می‌دهد. اما گروه اول و دوم با هم خیلی فرق دارند ما با S.D یا انحراف معیار می‌توانیم تفاوت این دو را کشف کنیم. در گروه دوم انحراف معیار صفر و در گروه اول انحراف معیار 10 است. بنابراین MCV معدل را به ما می‌گوید ولی RDW انحراف معیار را به ما اعلام می کند. در دستگاه‌های اتوماتیک این انحراف معیار حجم به صورت درصدی از میانگین بیان می‌شود و همانطور که می‌دانیم بیان انحراف معیار بصورت درصدی از میانگین را Coefficient of Variation می‌گویند که عبارت است از 100 × CV= RDW= SD/MCV لذا RDW که دستگاه آنرا بصورت CV محاسبه می‌کند، نشان می‌‌دهد که چقدر پراکندگی از نظر حجم RBC ها وجود دارد. به عبارت دیگر RDW معیاری است برای Anisocytosis .   

تفسیر RDW   

RDW بطور نرمال زیر 15% است، هرگاه میزان آن بالا رود نشان دهنده آنیزوسیتوز 1 است.  

وقتی در جواب  بیمار ( Report sheet ) هیپوکروم میکروسیتیک آنمی وجود داشته باشد، دو تشخیص افتراقی داریم :  

• 1. آنمی فقر آهن  

• 2. تالاسمی مینور  

حال اگر RDW بالا باشد (بیشتر از 15%)، به نفع فقر آهن و اگر پایین باشد به نفع تالاسمی مینور است.  

در برخی مقالات RDW بالا بعنوان یک اخطار اولیه است برای شروع یک آنمی فقر آهن.  

اگر RDW بین 18-15% باشد، آنیزوسیتوز 1 + است.  

اگر RDW بین 22-18% باشد، آنیزوسیتوز 2 + است.  

اگر RDW بیش از 22% باشد، آنیزوسیتوز 3 + است.  

•  حال اگر MCV بالا باشد و RDW هم بالا باشد یعنی اینکه : 1) RBC ها ماکروسیتیک هستند 2) اختلاف در اندازه‌ها هست. چه تشخیص افتراقی مطرح می‌شود؟ جواب: آنمی مگالوبلاستیک.   

•  حال اگر MCV بالا ولی RDW طبیعی بود، یعنی اینکه: 

 1) RBC ها ماکروسیتیک هستند 

 2) اختلاف در اندازه ندارند. چه تشخیص‌های افتراقی مطرح می‌شود؟

1. Aplastic anemia
2. Anemia of liver dix

Mean Cell Hemoglobin : MCH  

میانگین میزان RBC Hb ها را نشان می‌دهد.  

میزان نرمال: 27-31 pg (Pico gram=10 -12 gr)  

( HDW ) 1 :  

(دامنه پراکندگی هموگلوبین RBC ها و یا انحراف معیار Hb ) .   

میزان نرمال :HDV 3.4  

اگر در فردی HDW کمتر از 4/3شد، یعنی RBC ها از نظر وجود هموگلوبین یکدست هستند و اگر HDW بالاتر از4/3 باشد، یعنی RBC ها از نظر محتوای هموگلوبین مختلف هستند ( Anisochromia ). مثال این حالت در ٍ Sideroblastic Anemia است و یا در فقر آهن و در ترانسفیوژن می‌باشند.   

MCHC : یعنی میزان هموگلوبین در حجم مشخصی از RBC ها  

میزان نرمال 33-37% gr .  

•  یکی از شاخص‌های کمبود آهن کاهش MCHC است و ما در هر بیماری که MCHC را پایین دیدیم، باید به فکر آنمی فقر آهن بیافتیم و هر گاه MCHC بالا بود، باید به فکر spherocytosis باشیم.  

MPV 2 : حجم متوسط پلاکتی

میزان نرمال: 7.2-11.1 fl  

برای تفسیر MPV باید همیشه شمارش پلاکتی را در

نظر بگیریم.   

میزان نرمال شمارش پلاکت:

mm 3 / 10 3 ×400- 150× 100  

 

تفسیر MPV  

الف) حالت اول: PLT بالا، MPV پایین: در برخی بیماری‌ها مثل بیماری‌های کلاژن واسکولار و برخی نئوپلاسم‌ها مثل کانسر Breast ، بیماری هاچکین 2 و برونکوژنیک کارسینوما 3 و برخی نئوپلاسم‌های مخفی این حالت دیده می‌شود.  

ب) حالت دوم: PLT بالا، MPV بالا: این حالت معیاری برای بیماری‌های میلوپرلیفراتیو مثل CML ، میلوفیبروز، PVC ، Essential thrombocytemia می‌تواند باشد.  

در این بیماری‌ها پلاکت‌ها به علت نقص در stem cell بزرگ، غول‌آسا و دارای کمبود گرانول ( Hypogranular ) می‌شوند و در لام بصورت توده‌های بزرگ همراه با پاهای کاذب دیده می‌شوند.  

حالت سوم: PLT پایین، MPV بالا: (یعنی thrombocytopenia ) مثــــــــلاُ PLT= 70/000 و MPV= 16 fl  

مثال شایع این حالت:  

از بین رفتن پلاکت‌ها در خون محیطی مثل ITP 4 که مگاکاریوسیت‌ها پلاکت‌های جوان را که size بزرگتری دارند، به خون محیطی می‌‌فرستند.

بیماری برنارد سولوئر 5 (دارای خونریزی و ترومبوسیتوپنی ارثی).  

• 1. Gray Plateler syn

may hygglin dix   

حالت چهارم: PLT پایین، MPV پایین یا نرمال: که در این حالت مغز استخوان تنبل است و نمی‌تواند پلاکت کافی بسازد مثل آنمی آپلاستیک. کلاً در بیماری که ترومبوسیتوپنی دارد، دو بیماری در تشخیص افتراقی بیشتر مطرح است و MPV به مادر تشخیص کمک می‌کند:  

الف) ITP

ب) آنمی آپلاستیک  

یعنی اگر MPV بالا بود، به نفع ITP و اگر MPV نرمال یا پایین بود، به نفع آپلاستیک آنمی است.  

 

PDW : Platelet Distribiution Width : (دامنه پراکندگی حجم پلاکت)  

PDW : معیاری است که کوچک یا بزرگ بودن پلاکت‌ها را به ما نشان می‌دهد. (مثل RDW

دنیای علوم آزمایشگاهی گاهی با هنر قاطی میشه و نتیجش میشه عکس زیر.

تارخچه علوم آزمایشگاهی و دروس این رشته

 

تاریخچه

تا سال ۱۹۷۶ رشته علوم آزمایشگاهی با نام Medical Technology خوانده می‌شد و پس از آن به Medical Laboratory Sciences تغییر نام داد و امروزه نیز در اکثر دانشگاههای دنیا با همین نام و یا Clinical Laboratory Sciences خوانده می‌شود. تا قبل از انقلاب فرهنگی در ایران دوره‌های چهار ساله کارشناسی پیوسته دایر بود که بعد از آن به شکل کاردانی و دکترای حرفه‌ای تغییر یافت و از سال ۱۳۷۲ تا سال ۱۳۸۶ مقاطع کاردانی و کارشناسی ناپیوسته این رشته در دانشگاهها ارائه می‌گردید. از سال ۱۳۸۷ به بعد نیز این رشته در مقطع کارشناسی دانشجو می‌پذیرد

دروس علوم آزمایشگاهی

دروس پایه‌: فیزیک عمومی، فیزیک کاربردی، شیمی عمومی، بیوشیمی عمومی، فیزیولوژی، زیست‌شناسی، آناتومی‌، زبان عمومی . دروس تخصصی‌: مقدمات علوم آزمایشگاهی، شیمی و میکروبیولوژی مواد غذایی، زبان تخصصی، انگل‌شناسی پزشکی، حشره‌شناسی پزشکی، قارچ‌شناسی پزشکی، ویروس‌شناسی پزشکی، ایمنی و سرم‌شناسی، باکتری‌شناسی پزشکی، خون‌شناسی، بانک خون، هورمون شناسی، بیوشیمی بالینی و پزشکی، بافت‌شناسی، آسیب‌شناسی پزشکی، زیست‌شناسی مولکولی، ژنتیک و کارآموزی‌ (والبته یکسری دروس دیگر